Ljúflings - ræktunin
Cavalierarnir
Ég fæddist og ólst upp í litlu sjávarþorpi á Vestfjörðum og þar var lítið um hunda, nánast eingöngu blandaðir sveitahundar, sem notaðir voru til smölunar. Aftur á móti var nokkuð um ketti og frá barnæsku hafa kisur verið í miklu uppáhaldi hjá mér og hef ég átt nokkuð margar um ævina, bæði venjulega heimilisketti sem og hreinræktaðan Persa og Heilagan Birma.
Hundabakteríuna fékk ég fyrir ca. 17 árum síðan eða 1990 eftir að ég missti tvo forláta hálfpersneska ketti undir bíla með stuttu millibili og fannst mér þá alveg komið nóg af kattastandinu í bili. Það var eiginlega miðsonurinn sem benti mér á að það gæti nú verið sniðugt að fá sér hund í staðinn. Hann hafði reyndar bara áhuga á Schafer eða hundi af þeirri stærðargráðu, hefur sjálfsagt ekki fundist neitt minna nógu karlmannlegt til að spóka sig með, en það varð alla vega til þess að ég fór að kynna mér hundaflóruna á Íslandi sem var nú ekki burðug á þeim tíma. Þegar ég fór að kynna mér úrvalið var eiginlega ekkert framboð – ég reyndi t.d. að eignast Golden, Poodle og enskan cocker spaniel en ekkert gekk. Ég eignaðist Stóru Hundabók Fjölva og las hana nánast spjaldanna á milli og þar kom að ég sá ekkert lengur nema blíða, fallega hundinn með þessu dásamlegu, stóru, dökku augu – Cavalier King Charles spaniel – en hann var auðvitað ekki til hér á landi – og allur innflutningur bannaður á þessum tíma.
Nú voru góð ráð dýr, en svo fór að ég eignaðist pínulitla 6 vikna, þrílita cavaliertík sem kom frá Skotlandi “á einhvern undarlegan hátt”. Ekki var þetta nú útpæld ákvörðun, enda tíkin allt of ung til að fara frá móðurinni og ræktandinn ekki valinn af neinni þekkingu, sennilega verið dæmigerður “backyard breader”. Raisa litla var ósköp ljúfur hvolpur við mannfólkið en var alltaf illa við aðra hunda. Auk þess gerði hún sér snemma mannamun sem cavalierar gera yfirleitt ekki. Á fullorðinsárum varð hún síðan hið argasta skass, afskaplega dyntótt og móðgunargjörn og átti þar lítið sameiginlegt með skapgerð hins dæmigerða cavaliers auk þess sem útlitið var nú reyndar ekki upp á marga fiska, þótt hún væri hreinræktuð og með ættbók frá hinum virta enska kennelklúbbi. Hún varð hinn mesti varðhundur og helsta takmark hennar var að reyna að bíta í hælana á sem flestum vinum sona minna sem lærðu fljótt að hafa varann á sér og spurðu hvar skepnan væri áður en þeir hættu sér inn fyrir dyrnar. Raisa var aftur á móti fílhraust alla sína ævi og dó sem jómfrú í hárri elli.
Þessi mistök urðu hins vegar til þess að ég sankaði að mér bókum um cavalier og datt svo algjörlega í hundana að það voru varla nokkrar aðrar bækur á náttborðinu árum saman en þær sem fjölluðu um hunda. Þar sem til stóð að leyfa innflutning og þegar búið var að reisa einangrunarstöðina í Hrísey, var ekkert því til fyrirstöðu að eignast ekta hreinræktaðan cavalier og flytja hann til landsins á réttan hátt. Til að byrja með átti þetta nú bara að vera ein tík eða rakki en margt fer nú öðruvísi en ætlað er. Það var Guðrún Guðjohnsen, fyrrv. formaður HRFÍ sem benti mér á þann ræktanda, sem þá var talinn sá besti í Svíþjóð, þ.e. Nyby mæðgurnar með Sperringgardens Kennel sem höfðu ræktað tegundina í tæp 30 ár. Þær höfðu þá verið ræktendur ársins í Svíþjóð tvö ár í röð og frá þeim fékk ég fyrstu tvær ræktunartíkurnar mínar 1991, Sperringgardens Charmöntu (Tinu) og ISCH Brunnsgardens Celeste (Lisu) - báðar blenheim - en þær mægður tóku ekki í mál að senda einn hund í einangrun.
Þegar ég fór og sótti tíkurnar mínar, sá ég í fyrsta sinn “alvöru” cavalier, en hann tók á móti mér á flugvellinum, SUCH Tanmerack Chardin, dásamlega fallegur blenheim hundur sem fagnaði mér eins og ég væri hans besti vinur – ég er nú svo hrifnæm og væmin að ég hreinlega táraðist. Ég dvaldi hjá ræktandanum í nokkra daga og fékk að skoða hvolpa hjá henni og öðrum ræktendum og það var þá sem ræktunarbakterían lét á sér kræla og ekki varð aftur snúið.
1992 flutti ég inn fyrsta undaneldishundinn minn, sem var einmitt sonur þessa hunds, blenheim rakkann, ISCH Sperringgardens Chutney, hann Gorba minn, sem hafði hina fullkomnu cavalierskapgerð, auk þess að vera einstaklega heilsuhraustur alla sína ævi, en hann náði tæplega 15 ára aldri, sem er hár aldur fyrir cavalier.
Fyrstu cavalierhvolparnir sem fæðst hafa hér á landi komu svo í heiminn 1993, 6 heilbrigðir hvolpar undan hvorri tík og Gorbi varð stoltur faðir. Ég valdi ræktunarnafnið mitt í samræmi við hina einstöku skapgerða cavalierana – sannir ljúflingar. Í þessum fyrsta hvolpahópi er aldursforseti cavalierana í dag, ISCH Ljúflings Askur sem verður 15 ára í apríl n.k. ef hann lifir. Úr seinna gotinu hélt ég eftir einni tík ISCH Ljúflings Birtu, sem aðeins eignaðist hvolpa einu sinni, 5 rakka, svo ekki varð áframhald á þeirri línu hjá mér. Einn af rökkunum ISCH Ljúflings Gáski Geysir í eigu Guðríðar Vestars eignaðist þó nokkra hvolpa.
Úr þessum gotum komu fyrstu ræktunartíkur Nettu Rósar- og Skutuls ræktunar, þær ISCH Ljúflings Annetta og Ljúflings Blíða og Drauma ræktun fékk sína fyrstu ræktunartík, ISCH Ljúflings Dímu undan Gorba og Tínu árið eftir.
Fyrsta þrílita hundinn flutti ég inn 1994, INTUCH ISCH Sperringgardens Charolais (Castro). Castro var einstaklega fallegur hundur, blíður og ljúfur en samt með mjög ólíkan karakter, hræddist ekkert og hafði feikimikið veiðieðli, fleygði sér t.d. hiklaust til sunds í straumharðar ár á eftir fuglum. Hann var mjög sjálfstæður en leit alltaf á sig sem aðalhundinn, þegar kom að klappi og knúsi. Flestir þrílitu hundanna hér á landi eiga ættir sínar að rekja til hans. Castro var alla tíð heilsuhraustur þar til hjartað gaf sig þegar hann var rúmlega 11 ára gamall.
Þó að fyrsti undaneldishundurinn minn, hann Gorbi, hefði margt til brunns að bera, t.d. mjög fallegt höfuð og yndislega skapgerð, varð hann allt of stór fullvaxinn, miðað við ræktunarmarkmiðið, en hann var milli 12 og 13 kg. á sínum bestum árum og sum afkvæmi hans urðu enn stærri. Þegar ég fékk hann var látið óátalið á Norðurlöndunum og einnig hér, að cavalierinn væri vel yfir æskilegri stærð sem er samkvæmt ræktunarmarkmiðinu 5.5 til 8.2 kg, þó að flestir fullvaxnir rakkar í góðri þjálfun séu enn í dag eitthvað yfir þeirri þyngd bæði hér á landi sem og annars staðar. Þetta varð til þess að enskir ræktendur höfðu tækifæri til að selja fallega hunda til Norðurlandanna, sem voru of stórir fyrir enska “sýningarhringinn” og því eðlilegt að cavalierinn væri stórgerðari á Norðurlöndunum en þar. Lítið var líka um að enskir dómarar dæmdu sýningar hér. Gorbi varð þrátt fyrir stærðina, íslenskur sýningarmeistari og náði því að verða 4. besti hundur sýningar á einni af ræktunarsýningum HRFÍ.
1997 fékk ég tækifæri til að kaupa sænskan sýningarmeistara, INTUCH SUCH ISCH Sperringgardens Christian Collard (Brassa), gullfallegan hund með yndislega skapgerð. Um leið flutti ég inn litla þrílita tík Sperringgardens Casablanca, sem því miður tókst aldrei að para og er í dag tæplega 11 ára gömul jómfrú. Góðu genin hans Brassa skiluðu sér vel í stofninn hér. Hann hafði nánast allt til að bera sem góður cavalier þarf að hafa, fallegt höfuð, góða byggingu, mjög dökkan, sléttan og fallegan feld og frábærar hreyfingar, en var þó aðeins í stærri kantinum. Næstu árin var því aðaláherslan lögð á að reyna að ná stærðinni niður og bæta feldgæði en feldurinn á mörgum gömlu hundunum var fullmikið liðaður en rauði liturinn á blenheim hundunum aftur á móti mjög djúpur og fallegur.
Brassi var mikill sýningarhundur alveg fram á gamals aldur og náði því að verða stigahæsti öldungur ársins eitt árið. Hann eignaðist líka mörg frábær afkvæmi t.d. INT ISCH Nettu Rósar Söndru en afi hennar í móðurætt var INT ISCH Sperringgardens Carolais (Castro) og langafi hennar var Gorbi. Einnig Gæða Jökul sem barð besti hundur sýningar á Akureyri eitt árið og Gæða Jörva sem fetaði í fótspor föður síns og vann marga sigra í öldungaflokki. Brassi var jafnhraustur og hinir hundarnir mínir og hafði heilbrigt hjarta fram á síðasta dag er hann dó úr krabbameini tæplega 12 ára gamall.
1999 flutti ég inn frekar smávaxið blenheim par frá Englandi, Tanmerack Myrnu Loy og Tanmerack Lloyd George (Lenin). Myrna eignaðist aðeins 6 afkvæmi, þar af tvö með Lenin, annað þeirra er Ljúflings Jeltsins. Lenin var frábær einstaklingur hvað skapgerð varðaði, hvers manns hugljúfi og kom fram í nokkrum sjónvarpskynningum. Hann var mikill veiðihundur og gufaði oft gjörsamlega upp í gönguferðum á fleygiferð að rekja slóð í runnum og kjarri. En ratskynið var í góðu lagi og alltaf skilaði hann sér aftur. Hann reyndist mjög vel sem undaneldishundur og gaf einstaklega falleg höfuð sama hvaða tík hann paraði. Því miður fékk hann þann sjúkdóm sem er aðalvandamál tegundarinnar, míturlokugallann, og dó aðeins rúmlega 7 ára gamall vegna þess.
Árið 2000 fékk ég lánaðan sænskan meistara, blenheim rakkann SUCH ISCH Sperringgardens Cachou (Robin) í eitt ár til að fá nýtt blóð í stofninn. Robin var gullfallegur hundur, með stór dökk augu og mjög dökkan sléttan feld. Hann var einnig mjög sjálfstæður hundur og hjá ræktanda sínum í Svíþjóð héldu honum engar girðingar, því annað hvort stökk hann eða klifraði yfir þær og fór síðan í kynnisferðir út um allt þorp – það var því hvíld fyrir ræktandann að senda drenginn til Íslands, þar sem hann eignaðist nokkrar kærustur og ágætis afkvæmi.
2001 flutti ég inn blenheim tík, Sperringgardens Cream Chantelle, sem var hálfsystir Brassa. Hún er móðir Ljúflings Kríu Kelirófu og Ljúflings Melkorku Mistar sem eru undaneldistíkurnar mínar í dag.
2002 keypti ég blenheim rakkann Homerbrent Elation (Putin) frá einum þekktasta ræktanda í Bretlandi frá fyrri tíð, Mrs. K.M.Coaker. Hann er undan gullfallegum enskum meistara GBCH Homerbrent Expression, auk þess að hafa marga fallega og heilbrigða, langlífa forfeður í ættbókinni sinni. Hann er af mátulegri stærð og aðalsmerki hans er frábær bygging og góðar hreyfingar. Hann fékk tvisvar sinnum meistarastig og náði því að verða 3. besti hundur sýningar. Flest afkvæmi Putins og þau eru mörg, hafa góða byggingu og fínar hreyfingar. Putin var mjög ákveðinn undaneldishundur og var þekktur fyrir að geta parað erfiðustu tíkur. Hann hafði mikið EGÓ og þar kom að hann þoldi ekki aðra karlhunda sem á heimilinu voru og fór hann því í fóstur til nýrra eigenda. En það er sjaldgæft að cavalierrökkum komi illa saman.
2003 fékk ég aftur lánaðan undaneldishund frá Svíþjóð, blenheim rakkann Lazycrofts Orlando (Bobby) sem var hér í u.þ.b. eitt ár. Bobby var mikill ljúflingur og hafði einstaklega fallegt höfuð og góða byggingu en var frekar feldlítill og það stóð honum fyrir þrifum í sýningarhringnum, auk þess sem hann bar skottið of hátt, en sá galli háði líka Lenin. Það er þó ekki mikið um þennan galla hjá blenheim og þrílitu hundunum hér á landi en hann er of algengur í ensku einlitu hundunum. Dómarnir höfðu stundum orð á því að hann hefði mætt í hversdagsfötunum í það skiptið vegna feldleysis, en hann fékk alltaf 1. einkunn og góðan dóm. Bobby eignaðist rúmlega 30 afkvæmi hér og er Melkorka Mist m.a. ein af dætrum hans.
Með Bobby kom til landsins, blenheim hundurinn minn Sperringgardens Corricone (Bellman). Bellman hefur þessi fullkomnu cavalieraugu, algjörlega kringlótt og dökk, gullfallegt höfuð og bæði litur og feldgæði fyrsta flokks en hann er í stærri kantinum af cavalier að vera og heldur háfættur en hefur samt hlotið meistaraefni 2sinnum og orðið annar og þriðji besti rakki. Bellman hundleiddist allt sýningarstúss og var alltaf feginn að komast út úr hringnum, svo mér fannst ekki ástæða til að leggja fleiri sýningar á hann. Bellman er “músahundur” og eru ófá göngin sem hann hefur grafið í sumarbústaðalandinu mínu til að rústa músabúum. Til allrar óhamingju fyrir mýsnar finnst honum þær líka algjört lostæti.
2004 flutti ég inn blenheim tík frá Noregi af mjög vel þekktum enskum ættum, Jörsis Stuegris (Pinky). Pinky reyndist frekar slök undaneldistík og var aðeins einn hvolpur í goti hjá henni tvívegis. Nú hefur hún eignast hvolpa í þriðja og síðasta sinn og er nú stolt móðir fimm hvolpa. Pabbinn er Lanola Pearl Dancer (Simon) eigandi hans er Ingibjörg Halldórsdóttir. Símon kemur frá Englandi og er einnig með frábæra ættbók – svo nú krossar maður fingur að vonar að einhver þessarra hvolpa fái bestu genin frá báðum.
Árið 2006 varð bara hálfgerður ruðningur í innflutningum hjá mér. Um vorið fékk ég tvær blenheim tíkur frá Svíþjóð, þær Sperringgardens Chien Chanson (Lillan) og Sperringgardens Celeesa (Selmu). Tvær fallegar og mjög vel ættaðar tíkur. Um sumarið kom þrílitur mjög smávaxinn rakki, Sperringgardens Crown Dancer (Anton) en meðeigandi að honum er Bjarney Sigurðardóttir og er hann til heimilis hjá henni. Þetta átti nú að verða lokahnykkurinn í innflutningnum, en...
Um haustið bauðst mér blenheim hundurinn FINCH SUCH An Sofie´s Trotsky Junior til kaups en honum hafði ég haft augastað á síðan hann var hvolpur og gaf honum reyndar nafnið á sínum tíma (einn af frægu Rússunum) enda var hann þá ætlaður mér. Nú var hann orðinn tæplega 4ra ára gamall og orðinn finnskur og sænskur sýningameistari. Ég gat að sjálfsögðu ekki annað en þegið þetta góða boð!!.
Með honum kom blenheim rakkinn Sperringgardens Catch Of The Day (Smurfen) sem ræktandinn gaf mér í kaupbæti vegna allra hundanna sem ég hafði keypt gegnum árin. Smurfen lofar bara nokkuð góðu og varð annar besti rakki á síðustu sýningu með meistarastig og vara-cacib. Reikna ég með að þetta verði minn síðasti innflutingur og vona að aðrir taki nú við og sjái um að koma nýju blóði til landsins héðan í frá.
Ég get ekki sagt að ég leggi áherslu á eitthvað eitt í ræktuninni. Ég set þó heilbrigðið, andlegt og líkamlegt í fyrsta sæti, því ég sé engan tilgang í að rækta undan fallegum hundum ef það er ekki í lagi. Cavalierinn er “höfuð” tegund – hann verður að hafa þetta typiska, fallega höfuð með stórum, dökkum, kringlóttum augum, vel fylltur undir augum og háttsett síð eyru til að fá þennan mjúka, rétta andlitssvip. Hitt þarf svo að fylgja með, góð bygging og hreyfingar, dökkur, gljáandi, sléttur feldur og nokkurn veginn rétt stærð miðað við standard. Litaskiptingin er síðust á óskalistanum hjá mér, þó auðvitað sé best að hún sé líka í góðu lagi. EN, allir hvolpar eru fyrst og fremst heimilishundar sem veita fjölskyldu sinni gleði og ánægju og það er bara bonus ef einhver þeirra verður svokallaður “sýningarhundur” og ekki hægt að reikna með meiru en kannski 1 – 2 slíkum úr nokkurra hvolpa goti og jafnvel ekki einu sinni það, þó reynt sé að standa vel að öllu til að reyna að ná sem bestum árangri.
Ég hef notað stafrófið þegar ég hef skýrt hvolpana mína. Á þessum 15 árum sem ég hef ræktað er það að verða fullnýtt! Að gamni tók ég saman hversu margir hvolpar hafa fæðst og alist upp hjá mér, 1993 til 2006 að báðum árum meðtöldum eru þeir 71 eða um 5 hvolpar á ári að meðaltali. Árið 2007 hefur aftur á móti verið algjört metár, enda í eigu minni nokkrar ungar tíkur á þessum ákjósanlega aldri 2 – 3ja ára fyrir fyrsta got og sumar eldri að eignast afkvæmi í síðasta sinn. Svo frá því í mars og núna fram til jóla munu margir fætur hafa hlaupið hér um gólf og garð á árinu, því 22 cavalierhvolpar í öllum litaafbrigðunum, blenheim, þrílitir, ruby og black and tan hafa komið í heiminn á þessu ári.
Ég hef alltaf lagt á það mikla áherslu að fá góð heimili fyrir hvolpana mína. Það er meira en að segja það að taka að sér hvolp, því fylgir binding og mikil ábyrgð svo lengi sem dýrið lifir, að jafnaði 10 – 12 ár. Litli hvolpurinn þarf að verða einn af fjölskyldunni og vera metinn sem slíkur alla sína ævi og þegar hann verður gamall og þreyttur þá á hann líka rétt á sinni umönnun rétt eins og við mannfólkið. Ég hef verið svo lánsöm að kynnast mörgu góðu fólki vegna hundanna minna og bestu vinir mínir í dag eru einmitt nokkrir af hvolpakaupendunum mínum.
Chinarnir
Fyrir 7 árum féll ég fyrir annarri tegund, litla aristókratanum Japanese Chin. Einn þekktast ræktandi þeirra í Bretlandi, Mrs. K.M.Coaker, en Homerbrent ræktunin hennar hefur mörgum sinnum verið efst á lista yfir Chin ræktendur ársins, seldi mér cavalierhundinn Homerbrent Elation. Með honum kom til landsins fyrsti Chin hundurinn minn, ISCH Homerbrent Ryokosha (4CACIB) 2001.
Þessir litlu hundar eru alveg yndislegir, þeir hafa blíða og ljúfa skapgerð, eru algjörir trúðar og svolítið kattareðli í þeim. Þeir eru mjög sjálfstæðir og gelta nánast aldrei, en gefa oft frá sér ýmiss skrítin hljóð ef þeir vilja einhverja þjónustu. Þeir geta vel farið í góða göngutúra, en það er þó ekki nauðsynlegt daglega ef fólk hefur góðan garð þar sem þeir geta leikið sér. Þeir þola ágætlega kulda en síður hita vegna þess hve nefið er stutt. Augun eru mjög stór og opin og því getur verið varasamt að þvælast með þá í miklu kjarri. Þeim semur vel við ketti en mest gaman finnst þeim að eiga sér félaga af sömu tegund. Það er sagt að ef maður fær sér einn Chin - að þeir eigi það til að safnast upp hjá manni, sérstaklega ef maður fer að rækta, þar sem það er svo erfitt að láta þá frá sér. Það hefur víst sannast hér á bæ, því af þeim 6 hvolpum sem hér hafa fæðst hafa aðeins tveir flutt að heiman. Fyrri tíkin mín var einnig af Homerbrent ættum en keypt af Yama ræktuninni í Englandi, Yama Crystal Rainbow. Þá seinni fékk ég frá Homerbrent ræktuninni – ISCH Homebrent Raku Na og er hún undan margverðlaunuðum topphundum. Chinarnir eru frekar erfiðir í ræktun og frekar lítið um þá í flestum löndum. Þetta er tegund sem ætti það skilið að vera miklu útbreiddari, þar sem hún hentar mjög mörgum og er yndislegur félagi.
